anë kaluar gati gjashtë vjet prej kur ish-presidenti i Kosovës dhe ish-udhëheqësi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), Hashim Thaçi, u dërgua në një qendër paraburgimi në Hagë për të pritur gjykimin në Dhomat e Specializuara të Kosovës, që në gjuhën e përditshme njihet si Gjykata Speciale, pas ngritjes së aktakuzave për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Vendimi për këtë rast pritet gjerësisht të merret gjatë muajit maj, kur do të mësohet edhe fati i Thaçit dhe i tre ish-pjesëtarëve të tjerë të lartë të UÇK të akuzuar bashkë me të: Kadri Veseli, Jakup Krasniqi (që të dy ish-kryetarë të Kuvendit të Kosovës) dhe Rexhep Selimi, ish-deputet i Kuvendit të Kosovës.
Gjykata Speciale para së cilës ata po gjykohen u themelua si përgjigje ndaj raportit të Dick Marty, anëtar i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE). Raporti, i hartuar në dhjetor të vitit 2010 dhe i miratuar përmes një rezolute të PACE në janar 2011, akuzonte anëtarë të lartë të UÇK për trajtim çnjerëzor të personave dhe për përfshirje në trafikim të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë. Akuzat për trafikim organesh u hodhën poshtë në fillim të procedurave të Gjykatës dhe u vlerësuan si të pambështetura.
Megjithatë, procesi tashmë ishte vënë në lëvizje për t’i nxjerrë para drejtësisë përfaqësuesit e UÇK, që përfaqësojnë vetëm një grup etnik, një veprim që është dëshmuar të jetë kundërthënës. Kjo për shkak se Gjykata Speciale është shndërruar në mekanizëm për gjykimin e krimeve të pretenduara të kryera nga pjesëtarë të një lëvizjeje çlirimtare (UÇK), të cilët janë të gjithë shqiptarë etnikë. Asnjë pjesëtar i ushtrisë serbe, për shembull, nuk është gjykuar nga kjo gjykatë, gjë që përbën devijim nga precedenti i vendosur nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY), ku u ndoqën penalisht pjesëtarë të të gjitha grupeve etnike të përfshira në luftë.
Zyra e Prokurorisë së Specializuar (ZPS) pretendon në aktakuzën e saj se Thaçi dhe të tjerët mbajnë përgjegjësi individuale për krime të pretenduara lufte dhe krime kundër njerëzimit. Sipas saj, në bankën e të akuzuarve ndodhen të pandehurit (të cilët rastësisht janë edhe themelues të UÇK), e jo vetë UÇK si organizatë. Në arsyetimin e ZPS, ajo që po gjykohet është fajësia e tyre individuale, dhe jo lëvizja çlirimtare e UÇK për liri dhe pavarësi nga Serbia.
Prokuroria është përpjekur të ndërtojë narrativën se krahas një ushtrie joformale, UÇK, e cila formalisht nuk po gjykohet, ka ekzistuar edhe një rrjet i paligjshëm përmes të cilit Thaçi dhe të tjerët kanë mundur të orkestrojnë krime përmes komandës dhe mosveprimit. Por ajo që është bërë e qartë gjatë viteve të procedurës është se prokuroria ka prekur më shumë sesa vetëm katër individë.
Sipas aktakuzës së Gjykatës, Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi akuzohen se mbajnë përgjegjësi për rrëmbimin, keqtrajtimin dhe vrasjen e pretenduar të individëve gjatë luftës në Kosovë në vitet 1998–1999. Viktimat – shqiptarë, serbë dhe romë – perceptoheshin si bashkëpunëtorë të shtetit serb dhe konsideroheshin se po vepronin kundër UÇK. Më shumë se 150 viktima morën pjesë në procedurë në cilësinë e dëshmitarëve.
Pavarësisht dramës së rëndë njerëzore që e shoqëron këtë proces gjyqësor, vetë rasti paraqet një studim tejet interesant mbi drejtësinë tranzicionale pas konfliktit dhe të drejtën ndërkombëtare. Nuk është ekzagjerim të thuhet se kufijtë e kësaj fushe po ripërcaktohen ndërsa flasim dhe se po vendosen precedentë të mundshëm për raste të ardhshme. Kjo sepse rasti mund të kontribuojë në riformësimin e mënyrës se si kuptohet përgjegjësia penale në raport me grupet e armatosura brenda shtetit apo lëvizjet çlirimtare. Si bëhet dallimi mes rolit të një individi dhe atij të ushtrisë? A është realiste të pritet nga një ushtri amorfe dhe e parregullt i njëjti nivel llogaridhënieje që do të pritej nga një ushtri zyrtare shtetërore? Dhe, së fundi, çka nënkupton një drejtësi e tillë tranzicionale për dinamikën ndërmjet lëvizjeve çlirimtare dhe regjimeve shtypëse?
Përgjegjësia individuale kundrejt asaj kolektive
add content
Në ndërtimin e rastit të tyre, Prokuroria e Specializuar është përpjekur ta ndajë rolin kolektiv të UÇK në luftë nga përgjegjësia individuale penale e të pandehurve të lartpërmendur. Sipas tyre, Thaçi dhe të tjerët i kanë përdorur pozitat e tyre të larta brenda UÇK për të ndërtuar një rrjet të ndërlikuar komploti, pushteti dhe mashtrimi, me qëllim të përbashkët marrjen e dominimit mbi Kosovën. Për ta realizuar këtë qëllim, ata dyshohet se kanë nisur një fushatë të organizuar vrasjesh, rrëmbimesh dhe keqtrajtimi ndaj qindra civilëve në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë gjatë viteve 1998 dhe 1999, si gjatë luftës, ashtu edhe pas vendosjes së misioneve të Kombeve të Bashkuara (OKB) dhe Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) në Kosovë.
Sipas prokurorisë, vrasjet nuk kanë qenë të rastësishme, por të planifikuara si mjet për marrjen e pushtetit politik dhe janë organizuar përmes asaj që prokuroria e ka quajtur “Ndërmarrje e Përbashkët Kriminale” (NPK). Ky term, shpesh i përdorur nga prokurorët, shërben për të përshkruar rrjetin e pretenduar kriminal, një nocion që ata e kanë avancuar për të shmangur cilësimin e UÇK si fajtore.
eklaratat përmbyllëse të prokurorisë dhe ekipeve mbrojtëse. Kjo do të thotë se vendimi mund të bëhet publik në çdo moment nga tani e në të ardhmen e afërt (nëse nuk ka pengesa të tjera administrative). Nëse shpallen të pafajshëm, vendimi do të ekspozonte dobësinë e argumentit kryesor të Prokurorisë, i cili mbështetej në atribimin e përgjegjësisë përmes zinxhirit komandues brenda një ushtrie të parregullt. Nëse të akuzuarit dënohen, një pjesë e madhe e kosovarëve me gjasë nuk do ta shohin këtë si drejtësi, por si përpjekje për ta vënë në dyshim historinë më të re të një lëvizjeje çlirimtare që luftoi për liri dhe pavarësi.
